verisel internet mizahı: bobiler nokta örg vakası
yaklaşık dört sene önce, şimdiki ismiyle x (eks), o zamanki ismiyle twitter’da meşhur monte sitesi bobiler’in kapanacağını okumuştum. aynı twitin içinde, sitenin sahipleri kendini bobi gibi hisseden herkesin montelerine sahip çıkmasını - yani sitenin görsel hafızasını arşivlemelerini - öneriyordu: “ey ahali! montenize sahip çıkmazsanız, montesiz kalacaksınız! internet’in o haşmetli, balinamsı ağızı, dijital hatıralarınızı silip süpürecek! herkes bu kaybı bir gün tadacak… sevdiğiniz her şey bir gün bahis sitesi olacak.”
bobileri internette olmuş olanlar bilir. popülerliğinin zirvesini 2000lerin sonunda yaşamış bu websitesi (bana göre) türkiyenin modern görsel mizahının ve internet kültürünün köşe taşlarından birisidir.
bobiler nokta örg, 2000lerde, komik dijital görsel kolajların paylaşıldığı bir websitesiydi. bu kolajların ismi bobilerin yerel internet argosuyla “monte” idi. monte denilen şey aslında dünyanın neredeyse her yerinde varlığını sürdüren dijital mizah ve görsel tahribat kültürü diyebileceğimiz bir altkürün eseridir. montelerin anlamsal kalbi genellikle görsel kolajdadır - yani “fotomontaj” veya “monte” ile komiklik yapılmaya çalışılmaktadır.
montelerde olan bu görsel-odak, caps ve mim kültürü ile bazen farklılaşır. bunun sebebi de birincil mizahi vurgunun genellikle komik bir metin yerine yapılan fotoşop veya çizimde oluşudur. ikincil mizahi vurgu ise sitede kendiliğinden oluşan özyineleyici etiket (# veya ingilizcede “hashtag”) bazlı şakalardadır. etiket altında paylaşılan yeni kolajlar etiketi bir şaka arşivine dönüştürür. bobilerin ana sayfasında tekrar tekrar ortaya çıkan etiket bir süre sonra absürd bir anlam kazanarak ve yineleyici-verisel bir internet mizahı oluşturur. bunun en güzel, ve tabii ki de politik, örneklerinden biri ise bobilerdeki #abiler etiketidir. etiket bazlı şakalar bu dönemin mizahının özelliklerinden birisidir. zamanın website tasarımları ve kullanım akımları insanların etiket altında toplanıp diskur eylemesine el verişli olmuştur. bunu ekşi sözlük, uludağ sözlük, inci sözlük (böğğğ) gibi websitelerle yoğunlaşanan etiket mizahı üzerinden de okuyabiliriz. neyse.
doksanlar bebeleri siz de mi fotoşopu monte yapmaya çalışırken öğrendiniz?
2000lerde bilgisayarın önünde tost yerken çakma adobe yazılımı ile şakirt montelemenin verdiği hazzı modern mim kültüründe arayıp, bulamıyor musunuz?
bence bunun sebebi el yapımı düşük efor komik görsellerin paylaşıldığı websiteleri bayağı azalmış durumda olması. bobiler gibi websitelerin azalmasını da (1) sosyal medyanın merkezileşmesinin, ve (2) yapay zeka ve üretken kültürünün insan-yapımı-düşük-efor-görsel kültürlere gem vurmasına bağlıyorum.
şu anda birçok kişi (kimler diye sormayınız, birileri işte) çok uğraşmadan, kolayca bir görsel şaka yapmak için ilk olarak cipiti ve diğer büyük dil modellerine uğrayacaktır. politik, sosyal ve duygusal dışında, mizahi failiyeti de yapay zekaya havale etmek kolay olduğundan olacaktır ki el çizimi ve fotoşoplu görseller internet mizahında zamanla gözden düşmüştür. bu düşüşü, böbiler nokta örgün 26 mart 2022 gününde gerçekleşen ölümünde gözlemleyebiliriz.
bu postayı yazarken dijital hatıralarımı tazelemek için internet arşivi üzerinden bobilere girdim, girer girmez de 21 yüzyıl türkiye mizahının mihenk taşı olmuş o videoyu gördüm… gelsin bakalım, fıkrasına gülünmeyen adam.
